Το Άσυλο
Ζητώντας Άσυλο Πως να κάνετε αίτημα ασύλου Δικαιώματα και Υποχρεώσεις Διαδικασία Ασύλου Πρώτος Βαθμός Δεύτερος Βαθμός Τελευταία Ενημέρωση - Ανακοινώσεις Υπηρεσία Ασύλου (NEO) Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής (NEO)

 
Συχνές Ερωτήσεις για Άσυλο και Μετανάστευση Εκτύπωση Ηλεκτρονική Διεύθυνση

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Η νέα Υπηρεσία Ασύλου γίνεται συχνά αποδέκτης ερωτημάτων από τα ΜΜΕ και πολίτες σχετικά με το άσυλο και τη μετανάστευση. Παρακάτω παρατίθενται οι συχνότερες ερωτήσεις, στις οποίες καλείται να απαντήσει η Υπηρεσία, καθώς και συνοπτικές απαντήσεις. Για περισσότερες πληροφορίες και στοιχεία, παρακαλούμε απευθυνθείτε στην ΥπηρεσiαΑσύλου ( asylo@asylo.gov.gr , τηλ. 210 6988500).

Παράνομη Μετανάστευση και Πολιτικό Άσυλο

«Πώς σχετίζονται το Άσυλο και η Μετανάστευση;»

Η θέσπιση ενός συστήματος ασύλου «δίκαιου και αποτελεσματικού» αποτελεί αναπόσπαστο μέρος μιας σύγχρονης και ολοκληρωμένης πολιτικής της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Η δίκαιη αλλά ταχεία διαδικασία του ασύλου, όπως αυτή που επιχειρείται τώρα στην Ελλάδα, εξασφαλίζει ότι οι αμιγώς οικονομικοί μετανάστες δεν έχουν λόγο να καταφύγουν στο σύστημα ασύλου, εφόσον γνωρίζουν πως η απόρριψη του αιτήματος τους θα γίνει σύντομα, ενώ οι πραγματικοί πρόσφυγες λαμβάνουν τα ευεργετήματα που προβλέπονται από τις διεθνείς συμβάσεις και την εθνική νομοθεσία σε εύλογο χρόνο.

«Ποιος είναι πρόσφυγας;» [1]

Πρόσφυγας είναι το άτομο, το οποίο βρίσκεται έξω από την πατρίδα του, και το οποίο διατρέχει βάσιμο φόβο δίωξης, λόγω της φυλής, της θρησκείας, της εθνικότητας, της συμμετοχής του σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ή των πολιτικών του πεποιθήσεων, και λόγω αυτού του φόβου δεν μπορεί να γυρίσει εκεί. Με την έννοια «δίωξη» νοείται η παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου, όπως τα βασανιστήρια, η αυθαίρετη κράτηση, η διακριτική μεταχείριση που θέτει σε κίνδυνο την επιβίωση του διωκόμενου κοκ.

«Ποια είναι η διαφορά πρόσφυγα και οικονομικού μετανάστη;»

Οικονομικοί μετανάστες είναι τα πρόσωπα που εγκαταλείπουν τη χώρα τους προσβλέποντας σε καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, στις χώρες τελικού προορισμού τους. Πρόσφυγες, αντίθετα, είναι εκείνοι που φοβούνται για τη ζωή τους λόγω της φυλής, της θρησκείας, των πολιτικών τους πεποιθήσεων κλπ. Οι οικονομικοί μετανάστες έχουν καταρχήν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στην πατρίδα τους όποτε το θελήσουν, σε αντίθεση με τους πρόσφυγες, που δεν μπορούν να επιστρέψουν μέχρι να αλλάξει εκεί η κατάσταση, έτσι ώστε να μπορούν να γυρίσουν και να είναι ασφαλείς. Αυτό επιτάσσει η διεθνής Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων, άλλα διεθνή και ευρωπαϊκά κείμενα και η εθνική νομοθεσία. [2] Με άλλα λόγια, μόνο εάν κάποιος δεν είναι πρόσφυγας, τότε μπορεί να επιστραφεί στη χώρα του.

«Είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα δεν πραγματοποιεί απελάσεις, ακόμη και όσων δεν είναι πρόσφυγες, με αποτέλεσμα όλοι οι αλλοδαποί, που έρχονται χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις, να παραμένουν εδώ;»

Η Ελληνική Αστυνομία υλοποιεί προγράμματα εθελοντικού και αναγκαστικού επαναπατρισμού, σχετικές δε πληροφορίες αναρτώνται στην ιστοσελίδα της. Ωστόσο, αρκετές χώρες δεν αναγνωρίζουν τους υπηκόους τους ως τέτοιους ή δεν συνεργάζονται επαρκώς για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, που είναι αναγκαία για την επιστροφή τους. Μπορεί αυτές οι χώρες μάλιστα να μην εκπροσωπούνται καν στην Ελλάδα.

«Μπορεί η Ελλάδα να επιστρέψει στη χώρα τους αυτούς, των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί, και βρίσκονται παράνομα εδώ, έστω και χωρίς την επίσημη συγκατάθεση της χώρας αυτής;»

Η συνεργασία των χωρών καταγωγής είναι απολύτως αναγκαία. Σε διαφορετική περίπτωση υπάρχει παραβίαση των διεθνών κανόνων.

Το Πολιτικό Άσυλο στην Ελλάδα

«Γιατί πρέπει να υπάρχει στην Ελλάδα μια διαδικασία για τη χορήγηση ασύλου ('διεθνούς προστασίας');»

Στην Ευρώπη, αλλά και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου (Β. Αμερική, Ν. Αφρική, Μέση Ανατολή κλπ.), καταφθάνουν πολλοί υπήκοοι άλλων χωρών με πρόθεση να παραμείνουν για κάποιο χρονικό διάστημα, έχοντας αφήσει τη χώρα τους είτε επειδή εκεί κινδυνεύει η ζωή τους, η σωματική τους ακεραιότητα ή ασφάλειά τους, είτε επειδή θέλουν να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση και εν γένει τις συνθήκες της διαβίωσής τους. Στην πρώτη περίπτωση οι χώρες στις οποίες φθάνουν, εφόσον έχουν υπογράψει τις σχετικές διεθνείς συνθήκες, έχουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις να τους παράσχουν «διεθνή προστασία», ενώ στη δεύτερη δεν έχουν συνήθως την υποχρέωση να τους δεχθούν. Οι υποχρεώσεις παροχής διεθνούς προστασίας πηγάζουν από διεθνείς συμβάσεις, το ευρωπαϊκό δίκαιο αλλά και εθνικούς κανόνες, [3] που με τη σειρά τους αποτυπώνουν και ενσωματώνουν πανάρχαιες αξίες για την προστασία του «ξένου» από τον κίνδυνο. Η Ελλάδα αποτέλεσε χώρα προέλευσης προσφύγων και μεταναστών για πολλές δεκαετίες. Τα τελευταία είκοσι χρόνια μετατράπηκε, όπως ήταν φυσιολογικό, σε χώρα προορισμού αλλά και εισόδου στην Ε.Ε., τόσο λόγω της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας, όσο και λόγω της γεωγραφικής της θέσης, η οποία την καθιστά φυσικό σταυροδρόμι μεταξύ των χωρών της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης και των χωρών της Ασίας και της Αφρικής. Άρα η ύπαρξη μιας αξιόπιστης διαδικασίας ασύλου ως μέρους ενός συνολικού συστήματος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, που να εξασφαλίζει τόσο τον πρόσφυγα από τους κινδύνους στη χώρα καταγωγής του, όσο και τη χώρα μας από τυχόν κατάχρηση της διαδικασίας αυτής από πρόσωπα που δεν δικαιούνται προστασία.

«Ποιος είναι ο αριθμός μέχρι σήμερα των ατόμων που έχουν αναγνωρισθεί ως πρόσφυγες στην Ελλάδα;»

1.262 άτομα έχουν αναγνωρισθεί ως πρόσφυγες-δικαιούχοι διεθνούς προστασίας στην Ελλάδα την τελευταία πενταετία.

«Τι δικαιώματα αποκτά ένας αναγνωρισμένος πρόσφυγας;»

Όσοι λαμβάνουν καθεστώς διεθνούς προστασίας έχουν δικαίωμα παραμονής στη χώρα για τρία χρόνια. Έχουν πρόσβαση στην παιδεία, τις υπηρεσίες υγείας, την αγορά εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση. Στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες οι αρμόδιες αρχές εκδίδουν ταξιδιωτικά έγγραφα, ενώ στους δικαιούχους επικουρικής προστασίας μπορούν να εκδοθούν ταξιδιωτικά εφόσον αυτοί αδυνατούν να εξασφαλίσουν εθνικό διαβατήριο, εκτός αν συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.

«Μπορεί να ανακληθεί το άσυλο που έχει χορηγηθεί σε κάποιο άτομο;»

Το καθεστώς διεθνούς προστασίας μπορεί να ανακληθεί όταν οι συνθήκες στη χώρα καταγωγής αλλάξουν, και ο πρόσφυγας μπορεί να επιστρέψει σε αυτήν με ασφάλεια.

«Μπορεί μια χώρα να αρνηθεί να δεχθεί πρόσφυγες, επειδή έχει πολλούς οικονομικούς μετανάστες;»

Στην περίπτωση των προσφύγων δεν ισχύει «ποσόστωση» (δηλαδή κάποιος ανώτατος αριθμός προσφύγων, πέραν του οποίου μια χώρα δεν υποχρεούται πλέον να δεχτεί πρόσφυγες).

«Τι γίνεται με τον μεγάλο αριθμό αλλοδαπών που έχουν ζητήσει άσυλο στην Ελλάδα; Δικαιούνται να παραμένουν στην Ελλάδα, και για πόσο χρονικό διάστημα;»

Όσο εκκρεμεί η εξέταση του αιτήματός τους, δεν επιτρέπεται να απομακρυνθούν από τη χώρα, ακριβώς γιατί ενδέχεται ανάμεσά τους να βρίσκονται πρόσωπα που δικαιούνται διεθνή προστασία. Ωστόσο, από την Πολιτεία εξαρτάται πόσο γρήγορα θα εξετάσει τα αιτήματα για διεθνή προστασία. Συνήθως, μερικές εβδομάδες αρκούν για να εξετασθεί ένα αίτημα - άρα η υποβολή ενός αιτήματος, από μόνη της, δεν έχει ως αποτέλεσμα απαραίτητα ότι ο αιτών παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα νόμιμα στη χώρα.

«Όλοι οι μη νόμιμοι μετανάστες ζητούν άσυλο; Ποιος τους υποδεικνύει να το κάνουν, αν και δεν είναι πρόσφυγες, δηλαδή να υποβάλουν αιτήματα ασύλου καταχρηστικά;»

Η αλήθεια είναι ότι δεν ζητούν όλοι άσυλο. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι όσο καλύτερη και επαρκέστερη είναι η επίσημη ενημέρωση των αλλοδαπών αναφορικά με το νομικό καθεστώς που διέπει τη «διεθνή προστασία», τον Κανονισμό «Δουβλίνο ΙΙ» κλπ., και κυρίως όσο ταχύτερη είναι η διεκπεραίωση των αιτημάτων για διεθνή προστασία, τόσο λιγότεροι μη-πρόσφυγες θα κάνουν αίτηση ασύλου. Αντίθετα, όταν η κύρια πηγή ενημέρωσης των αλλοδαπών είναι, για παράδειγμα, τα κυκλώματα λαθροδιακίνησης και εκμετάλλευσης των αλλοδαπών, τότε παρατηρείται αύξηση των καταχρηστικών αιτημάτων για διεθνή προστασία.

«Είναι υποχρεωμένη η Ελλάδα να δίνει ένα ορισμένο ποσοστό διεθνούς προστασίας σε αλλοδαπούς;»

Η Ελλάδα απλά οφείλει να χορηγεί διεθνή προστασία (άσυλο ή επικουρική προστασία) σε όποιον τη δικαιούται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.

«Γιατί κατηγορείται η Ελλάδα ότι το 'ποσοστό αναγνώρισης προσφύγων' είναι πάρα πολύ χαμηλό;»

Το ποσοστό αναγνώρισης είναι ένας χρήσιμος δείκτης για το αν μια χώρα τηρεί τις διεθνείς υποχρεώσεις της για την προστασία των προσφύγων. Όταν το ποσοστό είναι για παράδειγμα μηδέν ή μισό τοις εκατό, ενώ στις γειτονικές χώρες, όπου καταφθάνουν αιτούντες άσυλο από τις ίδιες χώρες καταγωγής, είναι για παράδειγμα είκοσι τοις εκατό, τότε συμπεραίνεται ότι το χαμηλό ποσοστό οφείλεται στο ότι δεν χορηγείται άσυλο σε πολλές περιπτώσεις που θα έπρεπε. Από το 2011 και μετά το ποσοστό αναγνώρισης έχει αυξηθεί στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα της προσπάθειας να γίνει η διαδικασία ασύλου δίκαιη. Το 2011 χορηγήθηκε κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση διεθνής προστασία στο ένα τέταρτο του συνολικού αριθμού των αιτούντων άσυλο.

«Αν η Ελλάδα χορηγεί διεθνή προστασία σε περισσότερους αιτούντες, αυτό δε θα ήταν κίνητρο να αυξηθούν ακόμη περισσότερο οι μεταναστευτικές ροές προς τη χώρα μας;»

Μια χώρα προσελκύει περισσότερους παράνομους μετανάστες όταν δεν διαθέτει ολοκληρωμένη πολιτική διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, δίνει την εικόνα ότι δεν φυλάσσει επαρκώς τα σύνορά της και ανέχεται την παράνομη μετανάστευση. Η διεθνής προστασία που χορηγείται γρήγορα, αλλά μόνο σε όσους τη δικαιούνται, αποπνέει δίκαιη κρίση, ευταξία και νομιμότητα, που γίνεται αντιληπτή τόσο από το μετανάστη και όποιον προσπαθεί τυχόν να εκμεταλλευθεί την ευάλωτη κατάσταση στην οποία βρίσκεται, όσο και από τον πολίτη.

«Επιτρέπεται η κράτηση ενός αιτούντος διεθνή προστασία;»

Ένας αλλοδαπός που ζητά διεθνή προστασία, δεν κρατείται μόνο για το λόγο ότι εισήλθε και παραμένει παράνομα στη χώρα. Σε περίπτωση που η αίτηση υποβληθεί ενόσω κρατείται, παραμένει υπό κράτηση εφόσον η κράτησή του νομιμοποιείται από άλλες διατάξεις της νομοθεσίας (για παράδειγμα για λόγους δημόσιας ασφάλειας). Οι συνθήκες κράτησης πρέπει να εξασφαλίζουν την αξιοπρέπεια του αιτούντος.

Διεθνής Προστασία: Άσυλο και Επικουρική Προστασία

«Τι είναι 'διεθνής προστασία' και σε ποιους χορηγείται; Τι είναι το (πολιτικό) άσυλο;»

Διεθνής προστασία, σύμφωνα με το νόμο, είναι το καθεστώς πρόσφυγα (δηλαδή η χορήγηση ασύλου) και το καθεστώς επικουρικής προστασίας.

Το άσυλο είναι η προστασία που δίνεται από ένα κράτος σε άτομα που φεύγουν από τη χώρα τους, ή φοβούνται να επιστρέψουν σε αυτήν διότι διώκονται.

Οι προϋποθέσεις χορήγησης ασύλου διέπονται, κατ' αρχήν, από τη Διεθνή Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων. Αίτηση για άσυλο μπορεί να κάνει κάποιος ο οποίος έχει φύγει από τη χώρα του και δεν μπορεί να γυρίσει, επειδή φοβάται βάσιμα ότι θα υποστεί δίωξη για λόγους:

  • φυλής
  • θρησκείας
  • εθνικότητας 
  • συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα
  • πολιτικών πεποιθήσεων

Προκειμένου να χορηγηθεί άσυλο σε έναν αιτούντα, θα πρέπει να πληροί τουλάχιστον μία από τις παραπάνω προϋποθέσεις.

Η Ελληνική νομοθεσία υιοθετεί τη Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων, όπως κάνουν και οι συναφείς Κανονισμοί και οι Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που επίσης αποτελούν νόμο για την Ελλάδα. Η χορήγηση ασύλου δεν αποτελεί πράξη φιλανθρωπίας αλλά υποχρέωση της χώρας με βάση τις διεθνείς συνθήκες και την ελληνική νομοθεσία.

«Τι είναι το καθεστώς επικουρικής προστασίας;»

Οι προϋποθέσεις χορήγησης του καθεστώτος αυτού διέπονται από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το καθεστώς επικουρικής προστασίας χορηγείται σε πρόσωπα που κινδυνεύουν να υποστούν σοβαρή βλάβη στη χώρα καταγωγής τους.

Η σοβαρή βλάβη, σύμφωνα με το νόμο, συνίσταται σε:

α) θανατική ποινή ή εκτέλεση, ή

β) βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία

ή γ) σοβαρή προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου λόγω βίας ασκούμενης αδιακρίτως σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης.

Το άσυλο και η επικουρική προστασία είναι πολύ παρεμφερή καθεστώτα, συμπεριλαμβάνονται δε στον ενιαίο όρο 'καθεστώς διεθνούς προστασίας', που σημαίνει ότι ένα άτομο απολαμβάνει προστασία από τη διεθνή κοινότητα / ένα άλλο κράτος, επειδή η δική του χώρα δεν μπορεί ή αρνείται να τον προστατεύσει (δηλαδή να του εξασφαλίσει τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματά του).

«Πώς γίνεται η διάκριση μεταξύ οικονομικών μεταναστών και προσφύγων;»

Η διάκριση μεταξύ των δύο είναι μια διαδικασία σύνθετη. Οι μεταναστευτικές ροές προς την Ελλάδα είναι «μικτές», αφού τόσο οι πρόσφυγες όσο και οι οικονομικοί μετανάστες χρησιμοποιούν τους ίδιους δρόμους διέλευσης και εισόδου στη χώρα. Συχνά αμφότεροι στερούνται νομιμοποιητικών εγγράφων (π.χ. άδεια θεώρησης εισόδου) ή εγγράφων ταυτοποίησης (ταυτότητας, διαβατηρίου κλπ.) και καταφεύγουν σε «κυκλώματα» διακινητών ώστε να αποφύγουν τους συνοριακούς ελέγχους, με αποτέλεσμα η ταυτότητα και η εξακρίβωση της χώρας προέλευσης και της ανάγκης για διεθνή προστασία να καθίσταται δύσκολη. Η πρώτη καταγραφή γίνεται, στην περίπτωση σύλληψης, στα κέντρα πρώτης υποδοχής και κράτησης. Τόσο στην περίπτωση αυτών που ζητούν άσυλο, όσο και στην περίπτωση αυτών που βρίσκονται σε διαδικασία απέλασης, οι χειριστές των υποθέσεων μπορούν, με τη χρήση ορισμένων μεθόδων και «εργαλείων», να καταλάβουν από ποια χώρα προέρχονται, και, στην περίπτωση των αιτούντων άσυλο, μέσω της διαδικασίας ασύλου, να καταλήξουν στο ποιοι είναι πρόσφυγες. Επικοινωνία με διπλωματικές αντιπροσωπείες για τη διακρίβωση στοιχείων επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν πρόκειται για αιτούντες άσυλο ή για δικαιούχους διεθνούς προστασίας.

Δίκαιη και Αποτελεσματική Διαδικασία Ασύλου

«Ποια χαρακτηριστικά καθιστούν ένα σύστημα ασύλου 'δίκαιο και αποτελεσματικό';»

Ένα σύστημα χαρακτηρίζεται δίκαιο και αποτελεσματικό, όταν παρέχει όλες εκείνες τις αναγκαίες εγγυήσεις και προϋποθέσεις, ώστε να χορηγείται άσυλο ή επικουρική προστασία σε όλους όσοι το δικαιούνται πραγματικά, σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Μεταξύ άλλων η πρόσβαση στη διαδικασία πρέπει να είναι απρόσκοπτη, με τις αρμόδιες αρχές να παραλαμβάνουν και να καταγράφουν τα αιτήματα αμέσως, εξασφαλίζοντας επαρκή διερμηνεία σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, πλήρεις συνεντεύξεις που επιτρέπουν την ολοκληρωμένη προβολή των ισχυρισμών του αιτούντος και την εκτίμηση της αξιοπιστίας του, και πλήρως αιτιολογημένες αποφάσεις.

«Πώς είναι δυνατό να ξέρουμε ότι αυτά που ισχυρίζεται ο αιτών σχετικά με το φόβο δίωξης στη χώρα του είναι αληθινά;»

Ο μόνος τρόπος είναι να καλέσουμε τον αιτούντα να μας εκθέσει τους ισχυρισμούς του. Μέσω μιας πλήρους συνέντευξης μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα κατά πόσο ο φόβος που επικαλείται ο αιτών είναι πραγματικός, λαμβάνοντας υπόψη και τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα καταγωγής του. Απαιτείται άρτια εκπαίδευση του προσωπικού για το σκοπό αυτό σχετικά με το νομικό πλαίσιο που καλείται να εφαρμόσει, τις τεχνικές συνέντευξης προκειμένου να μπορεί να εκτιμήσει την αξιοπιστία του αιτούντος, και την κατάσταση στις χώρες καταγωγής.

«Ένα τέτοιο σύστημα μοιάζει εκ πρώτης όψεως υποχρεωτικά χρονοβόρο. Πώς είναι δυνατό να διεκπεραιώνονται τα αιτήματα σε σύντομο χρόνο;»

Είναι απόλυτα δυνατό, υπό τις εξής προϋποθέσεις: επαρκής στελέχωση με προσωπικό που έχει λάβει την κατάλληλη εκπαίδευση, επαρκείς υποδομές (κτιριακές, πληροφοριακών συστημάτων και βάσης δεδομένων κλπ), τεκμηριωμένες διαδικασίες και εξαιρετικά περιορισμένη γραφειοκρατία.

«Και αν αυτές οι προϋποθέσεις δεν υπάρχουν;»

Τότε η διαδικασία του ασύλου θα είναι χρονοβόρα και θα γίνεται πόλος έλξης καταχρηστικών αιτημάτων ασύλου και αλλοδαπών που δεν έχουν τις νόμιμες προϋποθέσεις να εισέρχονται ή να παραμένουν στη χώρα.

«Τι συμβαίνει με αυτούς των οποίων το αίτημα απορρίπτεται;»

Στις περιπτώσεις που ένας αιτών διεθνή προστασία κριθεί πως δεν πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις, η αίτησή του απορρίπτεται και, εφόσον βρίσκεται παράνομα στην Ελλάδα, ξεκινά ή συνεχίζεται η διαδικασία για την επιστροφή του.

Η Ευρωπαϊκή Διάσταση του Ασύλου: "Δουβλινο ΙI" και Σένγκεν

«Τι προβλέπεται από τον κανονισμό "Δουβλίνο II";»

Βάσει του Κανονισμού ΕΚ 343/2003 (ονομαζόμενου και «Δουβλίνο ΙΙ»), η πρώτη χώρα εισόδου ενός αλλοδαπού στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνήθως την υποχρέωση να εξετάσει και να αποφανθεί για το αίτημα ασύλου του. Αυτό σημαίνει ότι όσοι εισήλθαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχοντας ως πρώτη χώρα εισόδου την Ελλάδα, ακόμη κι αν καταθέσουν αίτημα ασύλου σε άλλη Ευρωπαϊκή χώρα, θα επιστραφούν στην Ελλάδα για να

«Η Ελλάδα, καθώς και άλλες χώρες στην περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητούν να αλλάξει ο Κανονισμός Δουβλίνο ΙΙ. Γιατί;»

Τόσο η Ελλάδα όσο και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και πολλές μη-κυβερνητικές οργανώσεις, έχουν καταγγείλει το «Δουβλίνο ΙΙ» ως ένα σύστημα άδικο και πρακτικά ανεφάρμοστο και κοστοβόρο. Ωστόσο, για άλλες χώρες, που αποτελούν και τις χώρες «πρώτης προτίμησης» των αλλοδαπών, και που καταγράφουν μεγαλύτερους αριθμούς αιτούντων άσυλο από ό,τι η Ελλάδα, το «Δουβλίνο ΙΙ» δεν είναι υπό διαπραγμάτευση.

Η κατοχύρωση ενός δίκαιου και αποτελεσματικού συστήματος ασύλου και η τήρηση των διεθνών μας υποχρεώσεων σε ό,τι αφορά στην προστασία των προσφύγων, ενισχύει σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση της χώρας στην προσπάθεια διεκδίκησης αλλαγών στην ευρωπαϊκή πολιτική, όπως την αναθεώρηση του Κανονισμού Δουβλίνο ΙΙ, την έμπρακτη αλληλεγγύη προς τα κράτη που δέχονται τις κύριες πιέσεις μικτών μεταναστευτικών ροών και την αναδιανομή των αναγνωρισμένων προσφύγων στο εσωτερικό της Ε.Ε. Οπωσδήποτε, διευρύνεται και το περιθώριο συνεργασίας με χώρες όπως η Κύπρος, η Μάλτα και η Ιταλία πάνω στα ζητήματα αυτά.

«Γιατί έχουν οι χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης περισσότερους αιτούντες απ' ότι η Ελλάδα;»

Για πολλούς αιτούντες άσυλο, αυτές οι χώρες αποτελούν ευθύς εξαρχής τον τελικό προορισμό τους, είτε επειδή έχουν εκεί συγγενείς και φίλους που μπορούν να τους στηρίξουν, είτε λόγω των κοινωνικών παροχών, είτε λόγω μεγαλύτερων αποδοχών, είτε επειδή θεωρούν ότι εκεί έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να τους δοθεί διεθνής προστασία κλπ. Παρά τους συνεχείς και επίμονους ελέγχους (στην περίπτωση ορισμένων χωρών όπως η Ελλάδα και με τη συνεργασία του Frontex ), κάποιοι καταφέρνουν να φτάσουν σε χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης και να υποβάλουν αιτήματα ασύλου εκεί, χωρίς να εντοπισθούν σε χώρες εξωτερικών συνόρων της EE .

«Γιατί υπάρχει αναστολή των επιστροφών των αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα από τις άλλες χώρες;»

Τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω ενός αριθμού καταδικαστικών αποφάσεων κατά της Ελλάδας σε ζητήματα μεταχείρισης αιτούντων άσυλο, σχεδόν όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν αναστείλει την επιστροφή αιτούντων άσυλο κατ' εφαρμογή του «Δουβλίνου ΙΙ». Οι αποφάσεις αυτές έκριναν ότι η Ελλάδα δεν εφάρμοζε ένα «δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα ασύλου», με συνέπεια μακρόχρονη αβεβαιότητα για τους αιτούντες άσυλο, και ότι οι συνθήκες διαβίωσης και κράτησης των αιτούντων άσυλο ήταν ανεπαρκείς.

«Γιατί απειλούμαστε από τους Ευρωπαίους εταίρους μας ότι θα επαναφέρουν τους συνοριακούς ελέγχους εντός Schengen

Ένας λόγος είναι η αντικειμενική δυσκολία που έχει η χώρα να ελέγξει με απόλυτο τρόπο τα σύνορά της. Καμία χώρα δεν μπορεί να σφραγίσει τα σύνορά της χωρίς να καταφύγει σε ανεπίτρεπτα μέτρα (ναρκοθέτηση, χρήση όπλων προς αποτροπή παράνομα εισερχομένων, παράνομες επαναπροωθήσεις κλπ.), πολύ δε περισσότερο μια χώρα, όπως η δική μας, με τα δεκαοκτώ χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμής και τις ιδιαίτερα αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις. Ένας άλλος λόγος ενδέχεται να είναι ότι οι επιστροφές αιτούντων άσυλο στη χώρα μας σύμφωνα με το «Δουβλίνο ΙΙ» έχουν ανασταλεί, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να παραμένει μια πολύ «ελκυστική» χώρα διέλευσης μη νόμιμων μεταναστών. Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η Ελλάδα έχει εκπονήσει ένα λεπτομερές Σχέδιο Δράσης για τη Διαχείριση της Μετανάστευσης και του Ασύλου, η εφαρμογή του οποίου είναι η μόνη προοπτική για την ορθολογική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών προς τη χώρα μας (δηλαδή όλο το πλέγμα της εθνικής πολιτικής για τον έλεγχο των συνόρων, τη μετάκληση των μεταναστών που θέλουν να εργασθούν εδώ νόμιμα, την τυχόν «νομιμοποίηση», τις επιστροφές των μεταναστών στις χώρες τους, οικειοθελείς και αναγκαστικές, κλπ.).

«Γιατί δεν εφοδιάζουμε τους αιτούντες άσυλο με ταξιδιωτικά έγγραφα προκειμένου να πάνε στις χώρες της ΕΕ που αποτελούν και τελικό προορισμό τους; Γιατί τους 'εμποδίζουμε' να φύγουν;»

Διότι αυτό θα ισοδυναμούσε με κατάχρηση από Ελληνικής πλευράς της έλλειψης συνοριακών ελέγχων εντός Schengen και θα ενίσχυε τα επιχειρήματα όσων απαιτούν την επαναφορά τους ή και ακόμα και την αναστολή της συμμετοχής της Ελλάδας από τη Schengen (με αποτέλεσμα την εκ νέου εισαγωγή διαβατηριακών ελέγχων για όσους, ημεδαπούς και αλλοδαπούς, προέρχονται από την Ελλάδα).

«Πόσοι είναι οι αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Πόσοι είναι οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας;»

Το 2012, στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποβλήθηκαν συνολικά 335.365  αιτήματα ασύλου. Ενδεικτικά αναφέρεται ο αριθμός των αιτημάτων σε ορισμένες χώρες στον κατωτέρω πίνακα:

Γερμανία

77.540 

Γαλλία

60.560 

Σουιδία

43.865 

Μεγάλη Βρετανία

28.175

Βέλγιο

28.105 

Αυστρία 

17.425 

Ιταλία

15.715

Πολωνία

10.750

Ελλάδα

9.575

Δανία 

6.045 

Οι κυριότερες χώρες καταγωγής αιτούντων άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν: Αφγανιστάν, Κίνα, Ιράκ, Σερβία, Πακιστάν, Ιράν.

Η νέα Υπηρεσία Ασύλου και η Αρχή Προσφυγών

«Ποιες είναι η αποστολή και οι αρμοδιότητες της Υπηρεσίας Ασύλου;»

Η Υπηρεσία Ασύλου είναι μια υπηρεσία, που ιδρύθηκε με το νόμο 3907/2011

Η Υπηρεσία Ασύλου, στο πλαίσιο της αποστολής της, είναι αρμόδια για:

  • την υποστήριξη του σχεδιασμού και της χάραξης της πολιτικής της χώρας όσον αφορά στη χορήγηση ασύλου ή άλλων μορφών διεθνούς προστασίας, καθώς και την παρακολούθηση και αξιολόγηση της υλοποίησης αυτής,
  • την παραλαβή, εξέταση και απόφαση επί αιτημάτων διεθνούς προστασίας σε πρώτο βαθμό,
  • την ενημέρωση των αιτούντων διεθνή προστασία για τη διαδικασία εξέτασης των αιτημάτων, καθώς και για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο αυτής,
  • τη συγκέντρωση και αξιολόγηση πληροφοριών σχετικά με την οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση που επικρατεί στις χώρες προέλευσης των αλλοδαπών και τη διαρκή παρακολούθηση των εξελίξεων στις χώρες αυτές, σε συνεργασία με αρμόδιες για το σκοπό αυτό άλλες ελληνικές ή ξένες αρχές, ιδίως στο πλαίσιο σχετικών διεθνών συμφωνιών,
  • τον εφοδιασμό των αιτούντων διεθνή προστασία αλλοδαπών, καθώς και των δικαιούχων διεθνούς προστασίας με τα προβλεπόμενα από την κείμενη νομοθεσία νομιμοποιητικά και ταξιδιωτικά έγγραφα,
  • τη διεκπεραίωση των αιτήσεων οικογενειακής επανένωσης προσφύγων,
  • τη διευκόλυνση των αιτούντων σε ό,τι αφορά στις υλικές συνθήκες υποδοχής σε συνεργασία με άλλους συναρμόδιους φορείς,
  • την προετοιμασία νομοθετικών κειμένων και διοικητικών πράξεων σε θέματα αρμοδιότητάς της και
  • τη συνεργασία με κρατικούς φορείς, ανεξάρτητες αρχές και μη κυβερνητικές οργανώσεις, όργανα και οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διεθνείς οργανισμούς για την αποτελεσματικότερη εκπλήρωση της αποστολής της.

Τέλος, η Υπηρεσία Ασύλου παρέχει διοικητική υποστήριξη στην Αρχή Προσφυγών που επίσης ιδρύθηκε με το νόμο 3907/2011.

«Ποια είναι η δομή της Υπηρεσίας Ασύλου;»

Η Υπηρεσία Ασύλου συγκροτείται από την Κεντρική Υπηρεσία, που εδρεύει στην Αθήνα, και τα δεκατρία Περιφερειακά Γραφεία Ασύλου στις περιφέρειες της Ελλάδας που τίθενται σταδιακά σε λειτουργία.

«Ποια Περιφερειακά Γραφεία Ασύλου έχουν αρχίσει να λειτουργούν;»

Στις 11 Ιουλίου 2013 ξεκίνησε τις πρώτες καταγραφές το Περιφερειακό Γραφείο Βόρειου Έβρου και συγκεκριμένα το κλιμάκιο που λειτουργεί εντός του Κέντρου Πρώτης Υποδοχής (ΚΕΠΥ) στο Φυλάκιο. Στις 29 Ιουλίου 2013 άρχισε να λειτουργεί το Περιφερειακό Γραφείο Νότιου Έβρου και συγκεκριμένα το κλιμάκιο που λειτουργεί εντός του Τμήματος Συνοριακής Φύλαξης Ιάσμου Κομοτηνής, ενώ άλλο ένα Περιφερειακό Γραφείο ξεκίνησε τη λειτουργία του στο νησί της Λέσβου στο Κέντρο Ταυτοποίησης Αλλοδαπών στη Μόρια στις 15 Οκτωβρίου 2013. Επίσης ξεκίνησε να λειτουργεί αυτοτελές κλιμάκιο στον Ειδικό Χώρο Παραμονής Αλλοδαπών της Αμυγδαλέζας. Μέχρι το τέλος του 2013 θα ξεκινήσει τη λειτουργία του το Περιφερειακό  Γραφείο της Ρόδου, ενώ μέσα στο 2014 θα ανοίξουν τα Περιφερειακά Γραφεία Θεσσαλονίκης, Σάμου, Χίου, Ηρακλείου και Πάτρας.

«Πώς στελεχώνεται η Υπηρεσία Ασύλου;»

Της Υπηρεσίας Ασύλου προΐσταται Διευθυντής, ο οποίος διορίζεται με απόφαση του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη, είναι προσωπικότητα εγνωσμένου κύρους, πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, με διοικητική ικανότητα. Η Υπηρεσία Ασύλου στελεχώνεται από δημόσιους πολιτικούς υπαλλήλους, οι οποίοι μετατάσσονται, μεταφέρονται ή αποσπώνται από υπηρεσίες του δημοσίου, του ευρύτερου δημόσιου τομέα ή Ν.Π.Δ.Δ. ή από πρόσωπα που προσλαμβάνονται ως μόνιμοι ή με σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.

«Τι είναι η Αρχή Προσφυγών;»

Οι αιτούντες άσυλο, των οποίων τα αιτήματα έχουν απορριφθεί σε πρώτο βαθμό, έχουν δικαίωμα, σύμφωνα με το νόμο, να προσφύγουν κατά της απόφασης που απέρριψε το άιτημά τους εντός συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Στην Αρχή λειτουργούν τριμελείς ανεξάρτητες Επιτροπές Προσφυγών, που απαρτίζονται από ένα πρόσωπο εγνωσμένου κύρους, με εξειδίκευση ή εμπειρία στο προσφυγικό δίκαιο ή στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή στο διεθνές δίκαιο, ως πρόεδρο, έναν Έλληνα υπήκοο που υποδεικνύεται από την Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε. για τους Πρόσφυγες και έναν πτυχιούχο Α.Ε.Ι. με τίτλο σπουδών νομικών, πολιτικών ή κοινωνικών επιστημών, με εξειδικευμένες γνώσεις στα ζητήματα διεθνούς προστασίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ως μέλη, με τους αναπληρωτές τους. Οι Επιτροπές θα υποστηρίζονται από Εισηγητές και Γραμματεία, της οποίας προΐσταται Διευθυντής. Οι Επιτροπές Προσφυγών επίσης εξετάζουν τις προσφυγές κατά των αποφάσεων που ανακαλούν το καθεστώς διεθνούς προστασίας που έχει χορηγηθεί.

«Τι εκπαίδευση παρέχεται στο προσωπικό της Υπηρεσίας Ασύλου και της Αρχής Προσφυγών;»

Μεγάλη έμφαση δίνεται στην άρτια εκπαίδευση του προσωπικού της Υπηρεσίας Ασύλου τόσο σε σχέση με το νομικό πλαίσιο που διέπει την παροχή διεθνούς προστασίας, όσο και σε σχέση με περισσότερο τεχνικά ζητήματα (τεχνικές συνέντευξης, διακρίβωση αποδεικτικών στοιχείων, συγκέντρωση και αξιολόγηση πληροφοριών για τα κράτη προέλευσης των αιτούντων διεθνούς προστασίας, χειρισμός περιπτώσεων ευάλωτων προσώπων, ασυνόδευτων ανηλίκων κ.ά.).

Η εκπαίδευση παρέχεται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ασύλου ( EASO ) μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας του EAC ( European Asylum Curriculum ), στόχος του οποίου είναι η κατά το δυνατόν παροχή ομοιόμορφης εκπαίδευσης των υπαλλήλων των κρατών μελών σε θέματα ασύλου. Παράλληλα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες συνδράμει το έργο της εκπαίδευσης του προσωπικού μέσω της διοργάνωσης εκπαιδευτικών σεμιναρίων και ημερίδων και παροχής έντυπου εκπαιδευτικού υλικού.

Η σωστή εκπαίδευση του προσωπικού κρίνεται ως σημείο κεντρικής σημασίας από την Υπηρεσία Ασύλου, καθώς αποτελεί θεμελιώδη εγγύηση για τη δίκαιη και αποτελεσματική διαδικασία διεθνούς προστασίας.

«Πώς θα καλυφθεί ο προϋπολογισμός της Υπηρεσίας Ασύλου;»

Δεδομένου ότι η αποστολή της Υπηρεσίας Ασύλου αποτελεί «ευρωπαϊκή υπόθεση», και όχι μόνον εθνική, καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια να συνεισφέρει οικονομικά η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος στα έξοδα λειτουργίας της Υπηρεσίας Ασύλου και της Αρχής Προσφυγών.

«Τι γίνεται με τα παλαιότερα αιτήματα ασύλου;»

Η νέα Υπηρεσία Ασύλου αναλαμβάνει μόνο την εξέταση των νέων αιτημάτων ασύλου που  κατατίθενται στην Υπηρεσία από την ημέρα έναρξης της λειτουργίας της και εφεξής. Οι προγενέστερες αιτήσεις παραμένουν στη αρμοδιότητα των υπηρεσιών της Ελληνικής Αστυνομίας.    

«Πώς καλύπτεται ο προϋπολογισμός της Υπηρεσίας Ασύλου;»

Τα 2/3 του ετήσιου προϋπολογισμού της Υπηρεσίας Ασύλου καλύπτονται από κρατικά κονδύλια, ενώ για τα υπόλοιπα η Υπηρεσία Ασύλου αιτείται χρηματοδότησης από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και μεμονωμένα κράτη μέλη. Το 2013, μέχρι στιγμής, η Υπηρεσία Ασύλου έχει δεχτεί χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

«Πότε ξεκίνησε η λειτουργία της νέας Υπηρεσίας Ασύλου και της Αρχής Προσφυγών;»

Στις 7 Ιουνίου 2013.

Νοέμβριος 2013



[1] Στην Ελλάδα το «άσυλο» αναφέρεται συχνά και ως πολιτικό άσυλο. Στο κείμενο αυτό χρησιμοποιείται ο όρος «άσυλο». Επίσης, στο παρόν κείμενο ο όρος «πρόσφυγας» χρησιμοποιείται ως συνώνυμος του όρου «δικαιούχος διεθνούς προστασίας», ως πιο δόκιμος και γνώριμος στο Ελληνικό κοινό. Για τον ίδιο λόγο, ο όρος 'αιτών άσυλο' χρησιμοποιείται εδώ ως συνώνυμος του όρου «αιτών διεθνή προστασία». Στην Ευρωπαϊκή νομοθεσία ο όρος «δικαιούχος διεθνούς προστασίας» καλύπτει τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες (αυτούς στους οποίους έχει χορηγηθεί πολιτικό άσυλο) και τους δικαιούχους επικουρικής προστασίας.

[2]  Για τα βασικά νομικά κείμενα βλέπε την ιστοσελίδα του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και του Συνηγόρου του Πολίτη.

[3] Για τα βασικά νομοθετικά κείμενα βλέπε την ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Ασύλου / Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη (www.asylo.gov.gr) και του Συνηγόρου του Πολίτη (http://www.synigoros.gr/?i=foreigner.el.prosfiges-nomo8esia).

 [4]  Δύο είναι οι σημαντικότερες αποφάσεις: η M.S.S. κατά Βελγίου και Ελλάδας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (απόφαση 30696/09, ECHR 2011 - (21.1.11) και η NSκατά Ηνωμένου Βασιλείου του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης(C-411/10).

[5]    Νόμος Ν.3907/2011 ΦΕΚ Α-7/26.01.2011 με τίτλο: "Ίδρυση Υπηρεσίας Ασύλου και Υπηρεσίας Πρώτης Υποδοχής, προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας προς τις διατάξεις της Οδηγίας 2008/115/ΕΚ «σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη - μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών» και λοιπές διατάξεις".


| Αρχική | Σύνδεσμοι | Συχνές Ερωτήσεις | Εθελοντικός Επαναπατρισμός |